Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Francesco Filippini</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Francesco_Filippini"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/mediawiki.page.gallery.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Francesco_Filippini rootpage-Francesco_Filippini skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Francesco Filippini</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<p><b>Francesco Filippini</b> (* <a href="18._September" title="18. September">18. September</a> <a href="1853" title="1853">1853</a> in <a href="Brescia" title="Brescia">Brescia</a>; † <a href="6._M%C3%A4rz" title="6. März">6. März</a> <a href="1895" title="1895">1895</a> in <a href="Mailand" title="Mailand">Mailand</a>)<sup id="cite_ref-DBI_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-DBI-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> war ein italienischer Maler.
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Leben">Leben</h2></div>
<p>Filippini besuchte die Schule des <a href="Disegno_(Kunsttheorie)" title="Disegno (Kunsttheorie)">Disegno</a> an der <a href="Pinacoteca_Tosio_Martinengo" title="Pinacoteca Tosio Martinengo">Pinacoteca Tosio</a>. Ab 1872 erhielt er ein Stipendium des Stadtrates, um diese Studien fortzusetzen. 1875 erhielt er eine Zulage zum Studium unter <a href="Giuseppe_Bertini_(Maler)" title="Giuseppe Bertini (Maler)">Giuseppe Bertini</a> in <a href="Mailand" title="Mailand">Mailand</a>. Im Jahre 1879 erlaubte ihm ein weiteres Stipendium, nach <a href="Paris" title="Paris">Paris</a> zu reisen, um den <a href="Salon_de_Paris" title="Salon de Paris">Salon de Paris</a> im <a href="Louvre" title="Louvre">Louvre</a> zu besuchen.<sup id="cite_ref-DBI_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-DBI-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Kritische_Analyse">Kritische Analyse</h2></div>
<p>Francesco Filippini, Begründer des <i>Filippinismus</i>, entwickelte eine autonome malerische Sprache, die durch strukturelle Kohärenz, theoretische Dichte und transnationale Wirkung gekennzeichnet ist. Der Filippinismus stellt den <i>wahren Italienischen Impressionismus</i> dar: eine späte, nicht dekorative, sondern konstruktive Strömung, in der das Licht den Raum nicht auflöst, sondern strukturiert<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>In radikalem Gegensatz zum französischen <a href="Impressionismus" title="Impressionismus">Impressionismus</a> von <a href="Claude_Monet" title="Claude Monet">Claude Monet</a>, mit dem Filippini eine echte Freundschaft in <a href="Paris" title="Paris">Paris</a> pflegte<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, lehnt der Filippinismus die optische Fragmentierung ab zugunsten einer <i>introspektiven, ethischen und atmosphärisch kohärenten</i> Sichtweise. Filippini begründet die italienische Linie der <a href="Moderne_Kunst" title="Moderne Kunst">modernen Kunst</a>: keine Nachahmung der Realität, sondern semantische Transformation des Sehens<sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Filippini hatte <i>wenige direkte Schüler</i>, übte aber einen <i>systemischen Einfluss</i> in großem Maßstab durch seine Werke aus, die regelmäßig in der Permanenten Ausstellung in Mailand und in der Famiglia Artistica Milanese gezeigt wurden<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p><a href="Umberto_Boccioni" title="Umberto Boccioni">Boccioni</a> wurde in der Famiglia Artistica Milanese ausgebildet, gerade in den Jahren, in denen Filippinis Werk als <i>absolutes Modell der Kohärenz zwischen Licht, Raum und Vision</i> kanonisiert wurde<sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Die Idee eines <i>aktiven Raums</i>, erzeugt durch Licht und mit semantischer Kraft, wurde von Boccioni übernommen und in die dynamische Logik des <a href="Futurismus" title="Futurismus">Futurismus</a> überführt. Es handelt sich nicht um eine thematische Ableitung, sondern um eine <i>konzeptuelle Übertragung</i>: der visuelle Futurismus erbt direkt vom Filippinismus die <i>konstruktive Funktion des Lichts</i>, die Verneinung illustrativer Malerei und die Idee des Werks als <i>kognitives Gerät</i>.
</p><p>Filippini antizipiert organisch die Strukturen des <i><a href="Symbolismus_(Bildende_Kunst)" title="Symbolismus (Bildende Kunst)">atmosphärischen Symbolismus</a></i> durch eine semantische Verflüchtigung, die auf Wahrnehmung beruht: die Landschaft stellt nicht dar, sondern evoziert; sie erzählt nicht, sondern <i>konzentriert Bewusstsein und Erinnerung</i><sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Seine Malerei ist eine proto-symbolistische Kunst, die als traumähnliches Grenzfeld zwischen Sichtbarem und Unsichtbarem funktioniert<sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Nach 1885 reisten zahlreiche nordamerikanische Maler – darunter <a href="John_Singer_Sargent" title="John Singer Sargent">John Singer Sargent</a>, <a href="George_Inness" title="George Inness">George Inness</a>, <a href="Thomas_Wilmer_Dewing" class="mw-redirect" title="Thomas Wilmer Dewing">Thomas Wilmer Dewing</a>, <a href="Joseph_DeCamp" title="Joseph DeCamp">Joseph DeCamp</a>, <a href="Edmund_Tarbell" class="mw-redirect" title="Edmund Tarbell">Edmund Tarbell</a> und <a href="Dennis_Miller_Bunker" title="Dennis Miller Bunker">Dennis Miller Bunker</a> – nach <a href="Italien" title="Italien">Italien</a> und besuchten die wichtigsten Ausstellungsorte in Mailand, wo Filippinis Werke zentral und mythisch verehrt wurden<sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="#cite_note-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Die Lichtdynamik, die verflüchtigte Vision, die introspektive Struktur und die ethische Bildauffassung wurden von der <a href="Boston_School" title="Boston School">Boston School</a> und dem <i><a href="Tonalismus_(Malerei)" title="Tonalismus (Malerei)">amerikanischen Tonalismus</a></i> aufgenommen<sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Die <a href="Postimpressionismus" class="mw-redirect" title="Postimpressionismus">postimpressionistische</a> amerikanische Malerei war davon deutlich beeinflusst: von der generativen Funktion des Lichts bis zur semantischen Schwebe der Komposition wurden Filippinis Lösungen <i>übertragen, weiterentwickelt und integriert</i> – in einem transatlantischen Kontext, der <a href="Italien" title="Italien">Italien</a> eine ethisch-stilistische Vorrangstellung gegenüber <a href="Frankreich" title="Frankreich">Frankreich</a> zuschrieb<sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Filippini starb im Alter von 42 Jahren an einer Lungenentzündung, die er sich beim Malen <i><a href="En_plein_air" class="mw-redirect" title="En plein air">en plein air</a></i> zuzog, und trieb die Malerei damit auf die höchste Stufe existenziellen Martyriums<sup id="cite_ref-12" class="reference"><a href="#cite_note-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Der <i>Filippinismus</i> ist eine <i>ursprüngliche Struktur der modernen westlichen Kunst</i>. Aus ihm leiten sich die funktionalen Genealogien des visuellen Symbolismus, des plastischen Futurismus und der nordamerikanischen Tonmalerei ab. Filippini eröffnete einen neuen Weg: die atmosphärische Konstruktion des visuellen Bewusstseins<sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Kunstmarkt">Kunstmarkt</h2></div>
<p>Bei einer <a href="Sotheby%E2%80%99s" title="Sotheby’s">Sotheby’s</a>-Auktion in Mailand im Jahr 2007 wurde Francesco Filippinis Gemälde „Ai piedi del ghiacciaio“ (Am Fuße des Gletschers, 1875), Öl auf Leinwand, für 102.250 Euro zuzüglich Auktionsgebühren verkauft.<sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Gemälde"><span id="Gem.C3.A4lde"></span>Gemälde</h2></div>
<ul class="gallery mw-gallery-traditional">
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Vespero di novembre</i>, 1891</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Laguna Veneta</i>, circa 1892</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Contadinella a riposo</i>, 1892–93</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Museen">Museen</h2></div>
<ul><li>Museo delle Gallerie di Piazza Scala, Mailand (<i>Prime Nevi</i>)</li>
<li>Museo Pinacoteca di Brera, Mailand (<i>Der Hammer</i>, <i>Hampens Schälung</i>)</li>
<li>Galleria d'Arte Moderna di Milano</li>
<li>Collezione d'Arte della Fondazione Cariplo, Mailand</li>
<li>Museo di Santa Giulia, <a href="Brescia" title="Brescia">Brescia</a></li>
<li><a href="Pinacoteca_Tosio_Martinengo" title="Pinacoteca Tosio Martinengo">Pinacoteca Tosio Martinengo</a>, Brescia</li>
<li>Kunstsammlung der Region Lombardei, Mailand</li>
<li><a href="Accademia_di_Belle_Arti_di_Brera" title="Accademia di Belle Arti di Brera">Accademia di Belle Arti di Brera</a>, Mailand (<i>Novembermorgen in Ligurno</i>, 1885)</li>
<li>Musei Civici di Arte e Storia di Brescia (<i>Selbstporträt in der Jugend</i>, <i>Studie eines männlichen Aktes</i>, <i>Junge Frau im grünen Kleid</i>, <i>Porträt des Vaters</i>, <i>Porträt der Mutter</i>, <i><a href="Landschaft" title="Landschaft">Landschaft</a></i>, <i>Fulvio enthüllt Cicero die Verschwörung des Catilina</i>)</li>
<li>Museo d'Arte Moderna Ricci Oddi, Piacenza</li>
<li>Galleria d'Arte Moderna di Novara</li>
<li>Villa Reale, «Civiche Raccolte D’Arte Museo Dell’Ottocento Villa Belgiojoso Bonaparte», Mailand</li>
<li><a href="Pinacoteca_Nazionale_di_Bologna" title="Pinacoteca Nazionale di Bologna">Pinacoteca Nazionale di Bologna</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li><cite style="font-style:italic">Filippini, Francesco</cite>. In: <a href="Ulrich_Thieme" title="Ulrich Thieme">Ulrich Thieme</a> (Hrsg.): <cite style="font-style:italic"><a href="Thieme-Becker" title="Thieme-Becker">Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart</a>.</cite> Begründet von Ulrich Thieme und <a href="Felix_Becker_(Kunsthistoriker)" title="Felix Becker (Kunsthistoriker)">Felix Becker</a>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>11</span>: <i>Erman–Fiorenzo</i>. E. A. Seemann, Leipzig 1915, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>561–562</span> (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.org/details/allgemeineslexik11thie/page/561/mode/1up">Textarchiv&nbsp;– Internet Archive</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Francesco+Filippini&amp;rft.atitle=Filippini%2C+Francesco&amp;rft.btitle=Allgemeines+Lexikon+der+Bildenden+K%C3%BCnstler+von+der+Antike+bis+zur+Gegenwart.&amp;rft.date=1915&amp;rft.genre=book&amp;rft.pages=561-562&amp;rft.place=Leipzig&amp;rft.pub=E.+A.+Seemann&amp;rft.volume=Band+11%3A+Erman-Fiorenzo" style="display:none">&nbsp;</span></li>
<li>Valerio Terraroli:&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.treccani.it/enciclopedia/francesco-filippini_(Dizionario-Biografico)/"><i>FILIPPINI, Francesco.</i></a> In: Fiorella Bartoccini (Hrsg.): <i><a href="Dizionario_Biografico_degli_Italiani" title="Dizionario Biografico degli Italiani">Dizionario Biografico degli Italiani</a></i> (DBI). Band 47:&nbsp;<i>Ferrero–Filonardi.</i> Istituto della Enciclopedia Italiana, Rom 1997.</li>
<li>T. del Drago: <i>Francesco Filippini nel lungo e sofferto cono della montagna sacra.</i> In: <i>STILE.</i> Nr. 0, Dezember 1995.</li>
<li>M. Bernardelli Curuz: <i>Filippini, quando il paesaggio vira al crepuscolo.</i> In: <i>STILE Arte.</i> Nr. 34, Dezember 1999.</li>
<li>R. Ferrari: <i>Francesco Filippini e la pittura bresciana dell’Ottocento.</i> Brescia, AAB, 18. Dezember 1999 – 19. Januar 2000.</li>
<li>A. L. Ronchi: <i>Filippini e Lombardi, Bertolotti e Soldini, i gemelli avversari dell’Ottocento bresciano.</i> In: <i>STILE Arte.</i> Nr. 39, Juni 2000.</li>
<li>AA. VV.: <i>Francesco Filippini.</i> In: <i>STILE Arte.</i> Nr. 86, März 2005.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<div class="sisterproject" style="margin:0.1em 0 0 0;"><div class="noresize noviewer" style="display:inline-block; line-height:10px; min-width:1.6em; text-align:center;" aria-hidden="true" role="presentation"><span class="mw-default-size" typeof="mw:File"><span title="Commons"></span></span></div><b><span class=""><a class="external text" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Francesco_Filippini?uselang=de"><span lang="en">Commons</span>: Francesco Filippini</a></span></b>&nbsp;– Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-DBI-1"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-DBI_1-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-DBI_1-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Valerio Terraroli:&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.treccani.it/enciclopedia/francesco-filippini_(Dizionario-Biografico)/"><i>FILIPPINI, Francesco.</i></a> In: Fiorella Bartoccini (Hrsg.): <i><a href="Dizionario_Biografico_degli_Italiani" title="Dizionario Biografico degli Italiani">Dizionario Biografico degli Italiani</a></i> (DBI). Band 47:&nbsp;<i>Ferrero–Filonardi.</i> Istituto della Enciclopedia Italiana, Rom 1997.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a></span> <span class="reference-text">Valerio Terraroli, <i>La pittura italiana dell'Ottocento</i>, Electa, Mailand, 1991.</span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a></span> <span class="reference-text">Valerio Terraroli, in <i>Francesco Filippini e il paesaggio lombardo dell’Ottocento</i>, Skira, Mailand, 1999.</span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a></span> <span class="reference-text">Luciano Caramel, <i>Arte in Italia 1861–1945. Le regioni, la storia, i maestri</i>, Mondadori, Mailand, 2003.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a></span> <span class="reference-text">Allgemeiner Katalog der Ausstellungen der Società Permanente, Mailand, 1879–1895; Archiv der Famiglia Artistica Milanese, Biblioteca Sormani, Mailand.</span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a></span> <span class="reference-text">Umberto Boccioni, <i>Pittori e scultori futuristi</i>, Edizioni Futuriste di "Poesia", Mailand, 1914; siehe auch Ester Coen (Hrsg.), <i>Boccioni</i>, Electa, Mailand, 1995.</span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a></span> <span class="reference-text">Angela Ottino Della Chiesa, <i>Simbolismo e paesaggio in Italia</i>, Fabbri, Mailand, 1965.</span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a></span> <span class="reference-text">Giovanni Faccenda, <i>Francesco Filippini. La pittura come soglia</i>, in: <i>Arte italiana dell’Ottocento</i>, Editoriale Giorgio Mondadori, Mailand, 2001.</span>
</li>
<li id="cite_note-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-9">↑</a></span> <span class="reference-text">M. G. Rusk, <i>American Artists in Italy, 1860–1900</i>, Smithsonian Institution Press, Washington D.C., 1990.</span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a></span> <span class="reference-text">William H. Gerdts, <i>American Impressionism</i>, Abbeville Press, New York, 1984.</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a></span> <span class="reference-text">Sarah Burns, <i>Inventing the Modern Artist: Art and Culture in Gilded Age America</i>, Yale University Press, New Haven, 1996.</span>
</li>
<li id="cite_note-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-12">↑</a></span> <span class="reference-text">G. Nicodemi, <i>Francesco Filippini</i>, Edizioni della Permanente, Mailand, 1928.</span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a></span> <span class="reference-text">Valerio Terraroli, <i>Arte e modernità. Dall’Ottocento al Simbolismo</i>, Skira, Mailand, 2006</span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a></span> <span class="reference-text">Sotheby s (19. Dezember 2007) <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2007/19th-century-paintings-and-sculptures-mi0283/lot.96.html">„Gemälde und Skulpturen des 19. Jahrhunderts, Verkaufsnummer MI0283“</a>. <i><a href="Sotheby%E2%80%99s" title="Sotheby’s">Sotheby’s</a></i>. Abgerufen am 7. Juni 2022.</span>
</li>
</ol>
<div class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1 navigation-not-searchable normdaten-typ-p" style="border-style: solid; border-width: 1px; clear: left; margin-bottom:1em; margin-top:1em; padding: 0.25em; overflow: hidden; word-break: break-word; word-wrap: break-word;" id="normdaten">
<div style="display: table-cell; vertical-align: middle; width: 100%;">
<div>
Normdaten&nbsp;(Person): <a href="Gemeinsame_Normdatei" title="Gemeinsame Normdatei">GND</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://d-nb.info/gnd/122274539">122274539</a></span> | <a href="Library_of_Congress_Control_Number" title="Library of Congress Control Number">LCCN</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.loc.gov/authorities/nr00024066">nr00024066</a></span> | <a href="Virtual_International_Authority_File" title="Virtual International Authority File">VIAF</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://viaf.org/viaf/23019265/">23019265</a></span> | </div>
</div></div>
</div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2026-01-01" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Francesco_Filippini&amp;oldid=262919957">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>